Kademuur Rijkenhage

Jarenlang zat in Zutphen aan de Rijkenhage een eeuwenoude muur verborgen onder de grond. Deze muur is weer zichtbaar gemaakt en gerestaureerd. De eeuwenoude kloostermuur aan de Rijkenhage heeft hiermee zijn oude functie als kademuur weer terug.

De kade wordt nu gebruikt als opstapplaats voor de fluisterboten. De directe omgeving is opgeknapt en de aangrenzende Berkelruïne heeft duurzame verlichting gekregen. We behouden hiermee het cultuurhistorisch erfgoed in Zutphen en geven de Zutphense geschiedenis meer bekendheid.

Van links naar rechts: Wethouder Mathijs ten Broeke, Antoinet Looman (Heemraad van Waterschap Rijn en IJssel) en Henk Jan Bouwhuis (Voorzitter Stichting Toeristisch Varen)

De realisatie werd mogelijk door bijdragen van Provincie Gelderland, Waterschap Rijn en IJssel, Stichting Toeristisch Varen en gemeente Zutphen.

Wethouder Mathijs ten Broeke, gemeente Zutphen: “Tijdens de werkzaamheden kwam de 14e eeuwse kloostermuur te voorschijn. Dat was een onverwachts cadeautje dat we niet konden laten liggen. Samen met de Stichting Toeristisch Varen, de Provincie, het Waterschap en wij als gemeente is het gelukt om dit bijzondere stukje Zutphen goed uit te lichten.”

Henk Jan Bouwhuis, voorzitter St. Toeristsisch Varen: “Wij zijn gigantisch trots op het resultaat. Op het gebied van toerisme hebben we veel te bieden. Iedereen bedankt voor de fijne samenwerking.”

Antoinet Looman, heemraad van Waterschap Rijn IJssel: "Supergaaf! Fantastisch om te zien dat het maximale er op deze plek is uitgehaald.”

Herstel van de kademuur

De oever van de Berkel is inmiddels op de hoogte van de steiger van de fluisterboten afgegraven tot aan de historische kloostermuur. Archeologen hebben de muur en alle daarmee samenhangende muren onderzocht en in kaart gebracht. Er zijn muren blootgelegd uit de kloostertijd (1334-1600), weeshuistijd (1664-1895) en kazernetijd (rond 1900).

Het eindresultaat

Een historisch metselwerk voor de damwand

Tijdens de werkzaamheden werd duidelijk dat de fundering van de 17e-eeuwse klooster-/kademuur onvoldoende is. Dit komt omdat de Berkel nu 90 centimeter lager staat dan in de tijd dat de watermolens nog stonden. De onderkant van de muur heeft nu hetzelfde niveau als de waterhoogte van de Berkel. De kans op erosie en onderspoeling is daarom groot. Om dit probleem op te lossen is er een stalen damwand geplaatst. Voor de damwand komt een muur met metselwerk dat op dezelfde manier gedaan wordt als in de 17e eeuw. Dit geeft een historische uitstraling. Hierdoor is een goede constructie ontstaan, waarbij de komende 75 jaar geen groot onderhoud nodig is. De latrine-openingen in de vorm van boogjes die behoren bij het Weeshuis zijn hersteld. Over de muur is een wandelpad aangelegd.

De kloostermuur bestaat uit een 17e-eeuws en een 14e-eeuws deel. De 17e-eeuwse muur blijft nu archeologisch geheel intact achter de damwand. Door het iets opschuiven van constructie richting het water, is een deel van de 14e-eeuwse kloostermuur veel meer zichtbaar gemaakt en op historische wijze hersteld. Zo wordt het verhaal van de kloostermuur, en hoe het vroeger er uit heeft gezien, verteld.

Op deze manier blijven de archeologische waarden behouden, wordt de historische context en de beleefbaarheid vergroot en wordt de kademuur constructief verantwoord hersteld.

De kloostermuur krijgt dankzij de werkzaamheden weer dezelfde functie als vroeger. Meer over de historie van de muur leest u onderaan deze pagina.

Fluisterboot is ook bereikbaar voor mindervaliden

De fluisterboten zijn nu ook bereikbaar voor mindervaliden. Een speciale tillift helpt minder valide mensen in de boten.

En ook...

  • staat er voor het Leeuwenhuisje nu een halte voor de paardentram, waardoor deze niet meer op de weg hoeft stil te staan.
  • is de kastanjeboom bij het Leeuwenhuisje blijft staan en zijn er 3 bomen bijgeplaatst.
  • heeft de Berkelruïne nieuwe duurzame verlichting gekregen, passend bij de omgeving.
  • is de Berkel tussen de Berkelruïne en de Louisebrug aan de Isendoornstraat verbreed. Hierdoor is een mooi historisch beeld ontstaan vanaf de eeuwenoude kade op de Berkelruïne en vanaf de kant van de Louisebrug.

Historie van de muur

In de 18e, 19e en eerste helft van de 20ste eeuw werd de muur als kade gebruikt voor het laden en lossen van goederen. Eerst voor het Burgerweeshuis (van 1664 tot 1895) en later (van 1895 tot 1912) voor de Koloniale Reserve (onderdeel van het Oost-Indisch leger). De muur krijgt, als kade voor de fluisterboten, de oude functie dus weer terug.

In de middeleeuwen was de muur de ommuring van het kloosterterrein. Van 1334 tot 1596 woonden hier 12 zusters/maagden uit eigen vrije wil in armoede samen. Zij stonden toen ook bekend als de begijnzusters of ‘moeders van Rondeel’. Ze verrichtten huishoudelijke werkzaamheden: spinnen, weven, bier brouwen, verstelwerk en verzorgen van zieken en behoeftigen.

Het kloosterterrein werd vermoedelijk vrijwel meteen na de vestiging ommuurd, ook via een lage muur langs de Berkel. Het is deze lage muur die pas geleden is teruggevonden. De oudste delen dateren uit omstreeks 1335 tot 1340. Toen het Burgerweeshuis zich in 1664 op het terrein vestigde is de muur vrijwel geheel herbouwd. Haaks op de Berkel is toen ook een nieuw weeshuisgebouw verrezen.