Toespraken 2025

Lieve mensen,

Het is een bijzondere middag en ik ben vereerd dat u hier allen bent.

Nabestaanden van de familie Vomberg, Nabestaanden van de familie Van Gelder-Noach. De heer Denneboom en mevrouw Van Venrooij en De Stichting Stolpersteine Zutphen.

We staan hier nabij het laatste woonadres van beide families. We leggen zeven stenen voor de familie Vomberg. Zij woonden op Groenmarkt 37. We leggen vier stenen voor de familie Van Gelder-Noach, die op Groenmarkt 31A heeft gewoond.

Zij mochten niet zijn wie ze waren. En er was geen collectief dat zei: ik ben wie ik ben en jij bent wie jij bent. En dus werden zij gevangengenomen en weggevoerd, zoals dat in het hele land gebeurde.

Het is een heel duidelijk bewijs van de kwetsbaarheid van vrijheid, van de onrechtvaardigheid van uitsluiting en discriminatie, de willekeur van geweld en de onuitwisbaarheid van geweld.

En nu staan we hier. Meer dan 80 jaar na de dood van uw familie. Eindelijk heeft u een plek om uw familie te herdenken. Eindelijk liggen de namen gegraveerd op een plek waar ze blijven liggen.

De Stolpersteine zijn een prachtig initiatief uit 1992 van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig en omarmd door de Stichting Stolpersteine Zutphen. Gunter Demnig vond dat het herdenken een steeds meer officiële, voorspelbare plechtigheid was geworden, waar de betekenis uit dreigde te verdwijnen.

Ook in Nederland is dat te zien. We zijn 2 minuten stil. Maar het gevoel van verschrikking dreigt weg te ebben. We struikelen niet meer over de holocaust.

De Stolpersteine zijn kleine persoonlijke monumentjes van tien bij tien centimeter. Als sporen van mensen die alles en daarmee niets achter konden laten. Want, zo citeerde Demnig de Talmoed: ‘Een mens is pas vergeten als men zijn naam is vergeten.’

Deze 11 Stolpersteine vormen een monumentale herdenkingsplek.

Er zijn nu 190 stenen in Zutphen gelegd. Merendeels voor Joodse slachtoffers, ook voor Sinti, een enkele keer voor een verzetsstrijder. De stenen verwijzen naar het verleden en tegelijkertijd zijn ze actueler dan ooit.

Weer worden we gedwongen na te denken over democratie en hoe hoort dat te functioneren, over menswaardig gedrag en wat is een menswaardige benadering van anderen?

Het maakt niet uit wat je bent: homo, Sinti, joods, een verzetsstrijder, een dwarsdenker, gehandicapt, moslim of een klokkenluider.

De Stolpersteine verwijzen ons als uitroeptekens in de geschiedenis terug en vooruit. De stenen dwingen ons letterlijk om te struikelen over vragen rondom onze persoonlijke moraliteit.

Wat doe ik vandaag de dag om de vrijheid van de ander te bevorderen?

Laten we bewust niet opnieuw die fout maken die destijds werd gemaakt: het in de kern discrimineren van de ander. De joodse traditie zegt dat een mens voortleeft zolang zijn naam genoemd wordt. Moge de nagedachtenis aan uw familie tot zegen zijn. En laat het ook een waarschuwing zijn.

Beste ondernemers,

Wat goed dat we vandaag gezamenlijk deze cyberbijeenkomst hebben. We vinden het onderwerp als gemeente belangrijk. Daarom hebben we het initiatief voor deze bijeenkomst genomen.

Maar waarom vinden we dit belangrijk?

We weten allemaal dat de wereld steeds digitaler wordt. Voor ondernemers biedt dat nieuwe kansen: nieuwe markten, efficiënter werken, beter klantcontact. De keerzijde: cybercriminaliteit neemt toe. Volgens het Amerikaanse onderzoeksbureau Cybersecurity Ventures kost cybercriminaliteit de wereld in 2024 8 biljoen dollar, dat is achtduizend miljard. Een duizelingwekkend bedrag.

De schade door cybercriminaliteit zal in 2025 naar verwachting uitkomen op 10,5 biljoen dollar. Als cybercrime een land was, dan zou het de derde economie ter wereld zijn; na de Verenigde Staten en China.

Nederlandse ondernemingen, organisaties en gemeenten zijn steeds vaker doelwit van cyberaanvallen. Het aantal datalekken specifiek door cyberaanvallen verdrievoudigde bijna: van 1.309 gevallen in 2023 naar 6.827 in 2024. In een enorm tempo is er een nieuwe criminele bedrijfstak ontstaan die uw geld wil.

Digitale veiligheid is vanwege die ontwikkeling van groot belang. Het is een gezamenlijke opgave: ondernemers, gemeente, politie, onderwijs en experts. Cyberweerbaarheid moet een onderdeel zijn of worden van onze bedrijfsvoering.

Als regisseur van lokale veiligheid brengt de gemeente vandaag ondernemers en deskundigen bij elkaar. U gaat kennis en ervaringen uitwisselen. En dat is van groot belang als we onze cyberweerbaarheid willen verhogen. Samen maken we onze bedrijven en onze regio sterker en weerbaarder.

Dames en heren, beste bewoners, medewerkers, vrijwilligers en genodigden,

Wat een feestelijke dag! Het is mij een grote eer om vandaag samen met u de jubileumweek te openen, ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van deze bijzondere serviceflat.

Vijftig jaar… Een mijlpaal om trots op te zijn. Een halve eeuw aan leven, aan verhalen, aan saamhorigheid. Deze flat is in die tijd veel meer geworden dan alleen een gebouw – het is een thuis, een gemeenschap, een plek waar mensen naar elkaar omkijken.

En hoe mooi is het dat we tijdens deze week niet alleen feestvieren. We kunnen ook letterlijk terugkijken op al die jaren dankzij de prachtige fototentoonstelling. Deze is speciaal voor dit jubileum is samengesteld. De foto's vertellen het verhaal van deze plek – van de eerste bewoners tot vandaag. Ze laten zien hoeveel er in de kern hetzelfde is gebleven: warmte, verbondenheid en zorg voor elkaar.

Namens het gemeentebestuur wil ik iedereen die aan deze bijzondere mijlpaal heeft bijgedragen van harte feliciteren. Een dankjewel aan de medewerkers, de vrijwilligers, en natuurlijk aan de bewoners – oud én nieuw – voor vijftig jaar aan leven en levendigheid.

Ik wens u allen een geweldige jubileumweek toe. Geniet van de activiteiten, de gezelligheid, de herinneringen – én van de foto’s die ons laten zien hoe rijk de geschiedenis van deze flat is.

Laat de jubileumweek beginnen – en op naar de volgende vijftig jaar!

Dank u wel.

Welkom aanwezigen, lieve mensen,

Vanavond staan we hier samen, in het Waterkwartier, voor een bijzonder moment van herdenking en verbinding.
Keti Koti – de viering van de verbroken ketenen – herinnert ons aan het slavernijverleden van Nederland. Op 1 juli 1863 werd de slavernij officieel afgeschaft in Suriname en op de voormalige Nederlandse Antillen.

Maar die afschaffing betekende voor veel tot slaaf gemaakten geen onmiddellijke vrijheid: zij werden gedwongen om nog tien jaar lang door te werken op de plantages. Daarom herdenken we vandaag niet alleen de officiële afschaffing in 1863, maar erkennen we ook dat het pas in 1873 écht ten einde kwam. Dat is dit jaar precies 152 jaar geleden.

Maar laten we eerlijk zijn: wat is “echt ten einde komen”? Voor de generaties die na 1873 werden geboren bleef en blijft het slavernijverleden doorwerken. Nog steeds zijn ook in Zutphen de meeste meldingen waar het om discriminatie gaat gericht op kleur! Nog steeds ervaren de nazaten van de tot slaaf gemaakten een achterstand in mogelijkheden en welvarendheid.

Dus wat is dat “tot een einde gekomen”? Het mag in ieder geval niet een ontkenning zijn van het feit dat de ontmenselijking die toen plaatsvond, voor de huidige generaties nog steeds doorleeft. Want ondanks dat de slavernij toen was afgeschaft, bleef de structurele en culturele achterstand – waar de nazaten van de tot slaaf gemaakten 152 jaar na dato in veel gevallen nog steeds de gevolgen van dragen – bestaan.

Vorig jaar sprak ik hier over de kracht van woorden. Over hoe belangrijk het is om ons als samenleving uit te spreken. Niet alleen over wat er toen is gebeurd, maar vooral over wat dat betekent voor ons nu. Woorden kunnen verbinden, maar ook verdelen. En dat maakt herdenken – samen – zo essentieel.

Want we kunnen pas bouwen aan een rechtvaardige toekomst als we ons verleden écht onder ogen durven zien.

Het afgelopen herdenkingsjaar, waarin we ook stilstonden bij 80 jaar vrijheid, heeft ons veel gebracht. Ruimte voor reflectie, voor erkenning, voor nieuwe gesprekken. Maar we zagen ook hoe pijnlijk het kan zijn om die geschiedenis aan te kijken. We zagen ook hoe het debat soms toch weer verhardt. Hoe termen die we dachten achter ons te hebben gelaten – kwetsend, verdelend – weer hun weg vonden naar de dagelijkse taal. Zeker ook waar het ons slavernijverleden aangaat. Oude denkbeelden, verpakt in nieuwe woorden. En dat is zorgelijk. Want wie het verleden niet serieus neemt, opent de deur voor herhaling.

En soms denk ik wel eens dat we nu nog steeds elementen zien die aangeven dat we van de geschiedenis onvoldoende hebben geleerd. Enerzijds omdat we in de huidige tijd, in andere continenten, nog steeds vormen van moderne slavernij kunnen zien. En wij daar in ons koopgedrag nog te vaak en te veel dankbaar gebruik van maken. Anderzijds zien we het, zoals ik al zei, in de discriminatiemonitor: kleur moet nog steeds met te veel vooroordelen afrekenen. Ondanks dat mijn woorden daar waarschijnlijk weinig aan zullen veranderen, is het wat mij betreft belangrijk ze steeds weer helder en duidelijk te zeggen.

Daarom zeg ik het hier wederom hardop: slavernij was geen voetnoot in de geschiedenis. Het was een systematische, mensonterende vorm van uitbuiting, die eeuwenlang heeft bestaan. En de gevolgen daarvan zijn vandaag nog steeds zichtbaar – in kansenongelijkheid, in racisme, in het gevoel van velen om niet volledig gezien of erkend te worden.
Dat moeten we blijven benoemen. En dat moeten we blijven bestrijden.

In Zutphen willen we dat ook blijven doen. Niet omdat we blijven hangen in het verleden, maar juist omdat we bouwen aan de toekomst. Een toekomst waarin iedereen zich welkom, gelijkwaardig en gezien voelt. Waarin vrijheid geen voorrecht is, maar een vanzelfsprekendheid. Want ik ben pas vrij als u dat ook bent.

We herdenken vanavond de mensen die geleden hebben onder slavernij. We erkennen hun lijden. We eren hun kracht, hun verzet, hun doorzettingsvermogen.
En we beloven hun verhaal levend te houden – niet alleen in toespraken zoals deze, maar in ons onderwijs, in onze omgang met elkaar, en in het beleid in de gemeente dat we samen vormgeven.

Ik wil mijn dank uitspreken aan Wijkcentrum Waterkracht en de andere organisatoren van deze bijzondere dag, waarvan het programma vanmiddag om 16.00 uur al begon. Aan iedereen die vanavond nog spreekt, dicht, zingt, luistert of kijkt naar een film. Aan iedereen die de moeite neemt om hier samen stil te staan bij wat was – en wat nog steeds is.

Laten we samen blijven werken aan een Zutphen waarin verschillen niet verdelen, maar verbinden. Waar verhalen mogen worden verteld. En waar niemand meer ketenen draagt – zichtbaar of onzichtbaar.

Graag geef ik nu het woord aan Johannes Sana.
Dank u wel.

Van harte welkom lieve mensen op dit bijzondere moment, van harte welkom aan het eind van een lange nacht en het begin van een feestelijke dag. Een heel warm welkom aan de lopers van Atletiekvereniging Hanzesport die het bevrijdingsvuur vannacht uit de Stad der Bevrijding Wageningen ophaalden en, tijdens de Nationale Bevrijdingsvuurestafette, letterlijk urenlang warmliepen om het hier brandend te laten aankomen.

Een vuur dat viert hoe we tachtig jaar in vrijheid leven, tijdens deze dag waarop we stilstaan bij hoe Nederland dankzij de inzet van militairen van de geallieerde landen en met hulp van het verzet werd bevrijd.

Dit vuur, dat een symbool van die vrijheid en verbondenheid is, doet ons denken aan kostbare warmte die zorgvuldig bewaakt en gespaard moet worden. Aan tachtig jaar vrijheid die we hardop benoemen en zacht koesteren, waar we zo voorzichtig mee om moeten springen als met het vuur dat dat we zelf in ons hebben voor onze naasten en vrienden, voor passies en hobby’s. Het vrijheidsvuur weerspiegelt hoe we in elke storm de liefde vasthouden, hoe we onze vrijheid ook bij grenzeloosheid bewaren en zelf het oog in de storm willen blijven. Het oog in de storm; dat windstille gebied dat ervoor zorgt dat ons vuur kan blijven branden.

Want we leven in bijzondere tijden: in tegenstelling tot dit vrijheidsvuur is er soms nog enkel kilte, lijken we, oververhit, vaak estafettes zonder stokjes te lopen om nooit bij de finish aan te komen. Om ons heen broeit, ontvlamt, raast en tiert het en ook in onze gemeenschap voel je door enkele kieren soms de koude luchtstromen. Van die stromen die maken dat je op je laatste benen lijkt te lopen en je innerlijke vuur vermoeid wil gaan liggen.

Dus hoe houd je een vuur van de vrijheid brandend dat soms lijkt af te vlakken? Hoe behoed je je tegen stormen? Hoe houd je warm wat door enkelingen gedoofd lijkt te worden, hoe blijf je je vlam van de vrijheid aanwakkeren?

Door het bijvoorbeeld door te geven in een nachtelijke estafette, het vast te houden en het in woord naar je naasten te brengen, er over te praten. Door het vuur een licht in de nacht te laten zijn, zodat je anderen kan zien voor wat hen werkelijk beweegt. Door het zachtjes moed in te blijven blazen en mensen te helpen, als ze een duwtje nodig hebben. Door er niet te hard bij te wapperen en onze soms korte lontje wat langer te laten zijn. Door het zeker niet te doven met van die grote blokken, aan je been bijvoorbeeld, en dus een beetje tolerant te zijn ook voor hetgeen jou misschien minder leuk lijkt. En door het in bewaring aan een stad te geven, zodat we het in alle lantaarns van Zutphen en Warnsveld stoppen om samen de rust met elkaar te bewaren om zo het vrijheidsvuur altijd te laten branden.

Houd het vrijheidsvuur brandend, lieve mensen, door er een bouwwerk van zachte woorden op te zetten, als een Pyramide van warme zinnen die de warmte eerder dan de kilte beschrijven, op weg naar sprakeloze warmte.

Maak een lopend vuurtje door met anderen samen groot te bouwen en klein te blijven, jezelf in te dikken tot een aanmaakblokje dat telkens weer het vrijheidsvuur gaande houdt. Doe dat ook door je innerlijke vuur net zo belangrijk te vinden als het vrijheidsvuur voor de ander En dat nog steviger te doen als het raast en tiert, om jezelf en de ander te beschermen tegen wie stormachtig blaast.

Zodat jouw fakkel in een vuur ontaardt, in een Zutphense schaal, aan een markt zonder grenzen, waar het of het nu windstil is, motregent of stormt we, bij elk weertype, het windstille oog zullen blijven, het oog dat zorgt dat we allemaal helpen de vrijheid te bewaren met een vrijheidsvuur dat altijd een symbool van vrijheid en verbondenheid zal blijven.

Laten we dat vandaag vieren omdat we in vrijheid kunnen leven en laten we elkaar beloven in het windstille oog van elke storm te blijven. Ik wens u een prachtige Bevrijdingsdag toe.

Lieve Mensen,

Van harte welkom in deze gastvrije Gemeente-Museumtuin (ik ben nog steeds apetrots dat we als Zutphen zo’n gewelidig gemeentelijk museum hebben). Welkom op deze gekoesterde Bevrijdingsdag. Een bijzonder welkom aan de David Meijers, Leo Meijers en Anneke Derksen, die zo’n belangrijke relatie hebben to hetgeen we vandaag kunnen presenteren: een wandelroute langs Joods erfgoed in Zutphen. Het is een eer u in ons midden te hebben aan deze eettafels die – open van warmte en gastvrijheid – onze gemeente vandaag de dag illustreren.

Deze dag is belangrijk omdat we ons realiseren dat we tachtig jaar in vrijheid hebben mogen leven. Deze dag waarop we stilstaan bij hoe Nederland dankzij de inzet van militairen van de Geallieerden en met hulp van het verzet werd bevrijd. Een dag waarop een einde kwam aan de meest onvoorstelbare ontmenselijking die we in de geschiedenis kende.

Een dag ook waarop we 80 jaar geleden niet klaar waren om de scherven van het meest ultieme verdriet bij elkaar te brengen, al was het maar omdat we zelf die scherven niet onder ogen konden zien. Een dag ook waarop in Zutphen geen fouten werden erkent of waarop er op z’n minst niet naar werd gehandeld. Een dag waarop we niet de verschikking maar wel onrecht lieten voortbestaan.

Pas tientallen jaren later kwam er enig besef van hetgeen er in Zutphen was gebeurd en hoe wij daar op reageerden toen de oorlog voorbij was. Nog steeds is het, kan ik u als burgemeester zeggen, ingewikkeld. Hoe zorgen we voor onze herinnerring en hoe verweven we onze eigen rol daarin? Zelfs drie generaties nadien weten we daar nog niet goed raad mee.

Natuurlijk kwam ook hier de vraag naar boven rond excuses. En er is weinig twijfel dat die op z’n plaats zijn en blijven. Maar wat betekent dat voor de herinnering en hoe vereeuwigen we die? Hoe vereeuwigen we op zo’n manier dat het ook toekomstwerking heeft. Herinnering als bijdrage aan “dat nooit weer”.

U weet ook ik ben maar een mens en stap daarom even uit mijn voorbereide tekst om mijn ongerustheid met u te delen. Want eergisteren kreeg ik een donatieverzoek voor een dagje naar de Efteling voor kinderen uit het AZC. Om even te zien wie er achter dat verzoek zat, werd ik doorgelinkt naar het platform X, voormalig twitter. De commentaren op het verzoek laten zien dat herinneren oh zo nodig is. De haat, de brute woorden, de angst. Het is zo overweldigend voor degenen die iets van de Tweede Wereld oorlog en de aanloop daarnaartoe weten, dat je alleen maar geschokt kan zijn.

En dat, omdat mensen alleen maar vrijwillig bijdragen aan een idee om kinderen de mogelijkheid te geven een dagje naar het sprookjesbos te gaan. Op zo’n moment komt er enige herinneringswanhoop in mij boven. Hier, weet ik vallen mijn woorden in een bed van begrip, maar hoe krijg je deze teintallen en meer Twitteraars zover dat ze inzien dat zij de voedingsbodem van het nieuwe fascisme leggen of erger nog het misschien al zijn.

Ik heb geen antwoord. De herinnering heeft geen antwoord, hoogstens door het hardop te zeggen in de hoop dat zij en de stille meerderheid wakker worden. Goed, excuus voor deze hartenkreet, het moest er even uit, in deze dagen van zo vele speeches over herdenken en herinneren.

Terug naar waarvoor we hier zijn: Ik benoemde u het belang van deze dag, bevrijdingsdag. Een dag die met name in deze tijd steeds steviger moet worden vastgepakt, om de herinnering aan wat toen zo gruwelijk mis ging nooit meer te vergeten. Een dag die kijkt naar het verleden om iets over onze toekomst te zeggen. Een dag die, vanaf vandaag, ook blijft resoneren dankzij de lancering van een wandeling met de bitterzoete titel: ‘Zij woonden hier.’ Een wandeling die opnieuw de deuren open zet richting het herdenken en herinneren van Joods Zutphen in bezettingstijd.

Wanneer ik mijn eigen Zutphense deur open, gebeurt het vaak dat mijn routes op struikelstenen uitkomen; stenen die me respectvol doen haperen, opdat m’n pas vertraagt en ik stilsta. Is Zutphen niet sowieso een stad van ongelijke stenen, denk ik soms wel eens, aarzelt het wegdek er weemoedig opdat we nooit vergeten? Opdat we niet vergeten elkaar te blijven respecteren, onze verschillen te accepteren en nooit, nooit te discrimineren noch uit te sluiten. Opdat we ons dat blijven herinneren, zodat we ons – met groot respect voor het verleden – op de toekomst kunnen richten.

Een toekomst waarin we niet verzaken verdraagzaam te blijven naar iedereen ook naar degenen die niet in onze bubbel voorkomen. Ik wens dat we tijdens de wandeling langs Joods erfgoed, de struikelsteen in onszelf op blijven zoeken en respectvol pas op de plaats maken, voor we oordelen. Opdat we ons blijven herinneren hoe kwetsbaar vrijheid is en hoe kostbaar de strijd was die men ervoor leverde. En dat de soep nooit meer zo heet wordt gegeten.

Deze laatste zin is uiteraard ook een schaamteloos bruggetje richting datgenen waarvoor u mij uitnodigde om met u van de vrijheidssoep te genieten. Dat begrijpt u.

Het deed mij overigens uitdagen na te denken over wat ik zelf in een vrijheidssoep zou mengen. Aangezien ik u hier vandaag, als een bouillonblokje, de urgentie van herinneren ook smakelijk wil toelichten, hierbij mijn recept.t

Ik moet u ik overigens vooraf wel bekennen dat een burgemeester meestal vaker aanschuift dan bereidt, vandaar dat het u niet zal verbazen dat mijn ingrediënten niet heel praktisch toepasbaar zijn. Of althans, ze doen eerder denken aan een vrij Nederland dan een kookeiland, ze horen meer bij vrijheidsrecht dan aanrecht en behoeven geen garde, maar zijn het wel degelijk roerend met elkaar eens.

Hoe dan ook, ik bond mijn schort voor en diepte uit de groentela van mijn fantasie het volgende recept op. Het draagt de titel: ‘De Vrijheidssoep van Wimar vult niet per se uw maag, maar wel uw hart en hoofd.’

Pak de grootste pan die u bezit, leg het deksel weg zodat u openblijft; zowel bij kou als over de kook raken, en alle temperaturen die daar tussenin zitten. Houdt uw vuur brandend opdat liefde, ideeën en naasten blijven borrelen. Verzamel de volgende ingrediënten en plant ze zorgvuldig in zowel de soep- als uw hersenpan:

een dichtbundel met zachte woorden en aaibare kaft,
een spiegel die te allen tijde persoonlijke moraliteit verschaft,
een rieten schild, dat terugveert, verdedigt maar niet verblindt,
een telefoon die je met anderen verbindt,
van die hartjessnoepjes met tekst die de liefde illustreren,
een snufje wil om wat anders dan je eigen dogma te kunnen accepteren
en een wandeling die je aan dat alles blijft herinneren.

Lieve mensen,

Ik wens u een prachtige Bevrijdingsdag toe en een smakelijk vrijheidsmaaltijd. Ik ben immens trots en dankbaar dat Zutphen verrijkt is met de wandeling ‘Zij woonden hier, verhalen over Joods Zutphen in bezettingstijd’.

Dank u wel

Van harte welkom lieve mensen, lieve kinderen, lieve inwoners van Zutphen en Warnsveld,

Het is een eer om iets tegen jullie te mogen zeggen op deze voor Zutphen misschien wel nieuwe traditie.

Van harte welkom aan deze eettafels die – open van warmte en gastvrijheid – onze gemeente en deze dag illustreert zoals we vandaag de dag zijn. Deze dag waarop we ons realiseren tachtig jaar in vrijheid te mogen leven. Deze dag waarop we feestelijk stilstaan bij hoe Nederland dankzij de inzet van militairen van geallieerde landen en met hulp van het verzet werd bevrijd.

Wij plukken, tot op de dag van vandaag, de vruchten van die vrijheid. Dat is ontzettend fijn en dat moeten we blijven beseffen. Het betekent namelijk dat wij, dankzij tachtig jaar vrijheid, in een democratie kunnen leven, waar je mag zijn wie je bent en mag zeggen wat je wilt. Het betekent dat als we om woorden verlegen zitten of onze tongen afbijten dat altijd slechts van korte duur is.

Zo kun je bijvoorbeeld de soep te heet hebben gegeten of je tong spreekwoordelijk hebben ingeslikt, maar heb je, in onze democratie, de vrije keuze daarvan in stilte snel te genezen; ook al komt er kortstondig niets uit, al snel vind je desnoods met hulp, weer je eigen geluid.

Het is belangrijk die vrijheid luidkeels te uit te spreken en ik hoop dat we ‘m koesteren en vieren in het bewustzijn dat we er ook iets voor moeten blijven doen. Want vrijheid is nooit af, lieve mensen, vrijheid verankert zich meestal kortstondig in het geheugen van wie leeft binnen zijn eigen veilige grenzen. Laten we verdraagzaam blijven binnen die grenzen, laten we behoedzaam zijn elkaars’ grenzen niet te overschrijden en laten we grenzeloos open blijven. Door bijvoorbeeld te zeggen: “jij bent vrij als ik het ben en ik ben vrij als jij het bent”.

Dus laten we proosten met eigen mokken en kommen en ons daarbij, zonder mokken, om anderen blijven bekommeren. Door binnen onze eigen grenzen ook die van een ander te bewaken, door in verdraagzaamheid de dingen samen te dragen en door bijvoorbeeld onze buren te melden als we een feestje vieren, en misschien wel iets luidruchtiger zijn dan normaal, zodat zij weten waarom we vieren en als ze dat zelf doen dat ook weer aan ons zeggen.

Het is namelijk, tijdens het vieren van onze vrijheid, belangrijk dat we rekening met de tolerantiegrenzen van anderen blijven houden. Zodat, als de buren luidkeels de vrijheid vieren, wij ons herinneren dat zij de vorige keer dankzij ons op de bank zaten te schudden. Ik wil maar zeggen dat in vrijheid leven ook betekent dat je rekening met de vrijheid van een ander blijft houden.

Vandaag vieren we hetzelfde feest; het feest waarop we elkaar vasthouden, aanschuiven, in nabijheid zijn en elkaar de vrijheid wensen. En waar kan dat beter dan tegen de gevel van een huis voor kunst en gedachten? Ommuurd door lokale horeca die ons ‘Shalom’ toewenst, op steenworp afstand van Drogenap die ook een proost wenst en binnen de veilige wanden van onze stadsmuur?

Een stadsmuur die beschermt, herinnert en nog altijd fier overeind staat, en op de plekken waar haar contouren missen, bruggen van vertrouwen slaat. Want dankzij onze tachtigjarige vrijheid bewonen we hier enkel bunkers van liefde, schuilen onder open armen en duiken we onder om boven te mogen komen en deuren voor elkaar te openen. Deuren die op Achterhoekse keukens uitkomen.

Sommigen van jullie zagen de Koning wellicht vorige week aanschuiven aan de Achterhoekse eettafel, het bleek exact zo’n tafel die ook hier is gedekt; het zijn namelijk van die tafels waar je in gastvrijheid kunt aanschuiven, in vrijheid en als gast. Waar soms misschien geen plek lijkt te zijn, maar het toch past. En dan eet je er wat de pot schaft, omdat smakelijk samenzijn maakt dat het altijd smaakt; ook al ken je het gerecht niet of heb je het zelf nog nooit gemaakt.

Vandaag eet je er een minestronesoep met boerenkool en witte bonen; kleurrijk, internationaal, voedzaam en verdraagzaam. Een kunstwerkje in een soepkom; gelaagd en geliefd, op een plek die verdraagt en verdiept. Ommuurd door gelijkgestemden en ingehaakt met vertrouwen. In vrijheid.

Hier bij jullie te mogen aanschuiven deed mij afvragen wat ik zelf eigenlijk in een vrijheidssoep zou mengen. Nu moet je weten dat een burgemeester vaker aanschuift dan zelf achter het brandend vuur staat, vandaar dat het jullie niet zal verbazen dat mijn ingrediënten niet heel praktisch zijn. Of althans, ze doen eerder denken aan een vrij Nederland dan een kookeiland, ze horen meer bij vrijheidsrecht dan aanrecht en behoeven geen garde, maar zijn het wel degelijk roerend met elkaar eens.

Hoe dan ook, ik bond mijn schort voor en diepte uit de groentela van mijn fantasie het volgende recept op, het draagt de titel: ‘De Vrijheidssoep van Wimar vult niet per se de maag, maar wel het hart en het hoofd.’

[MUZIEK]

Pak de grootste pan die je bezit, leg het deksel weg zodat je openblijft; zowel bij koude als over de kook raken, en alle temperaturen die daartussenin zitten. Houdt je vuur brandend opdat liefde, ideeën en naasten blijven borrelen. Verzamel de volgende ingrediënten en plant ze zorgvuldig in zowel de soep- als de hersenpan:

een dichtbundel met zachte woorden en aaibare kaft,
een spiegel die te allen tijde persoonlijke moraliteit verschaft,
een rieten schild, dat terugveert, verdedigt maar niet verblindt,
een telefoon die je met anderen verbindt,
van die hartjessnoepjes met lieve woorden.

Laat we proosten, lieve mensen, op de ingrediënten uit onze eigen vrijheidssoep, op hoe we elkaars’ keuken accepteren en ons met elkaar vermengen tot een geheel dat smaakt en verrijkt, dat voedzaam en verteerbaar is, verdiept en verdraagt. Op een recept dat ons in dezelfde soepkom plaats, waarin we niet met de rug naar elkaar toe zitten maar lepeltje lepeltje met elkaar blijven praten om zo de vrijheid in ere te houden. Voor als we, dankzij elkaars’ vrijheid, op de bank zitten te schudden, weet je wel.

Heeft iedereen wat te drinken?
Dan wil ik jullie vragen het glas te heffen.
[als iedereen het glas omhoog heeft]
Proost. Op onze vrijheid!
Ik wens jullie een bijzonder smakelijke voortzetting van zowel de vrijheid als deze maaltijd.

Lieve mensen eet smakelijk!

Voorzitter, raadsleden, leden van de vertrouwenscommissie, meneer de commissaris, collegeleden, ambtelijke collegae, lieve mensen,

Op 10 november 1917 stond op deze plaats de kersverse burgemeester Dijkmeester. In zijn toespraak begon hij met “de gemeente Zutphen heeft een grootte bekoring en velen benijden mij wel het voorrecht als hoofd van haren gemeenteraad te mogen optreden”.

Nu ruim een eeuw later kan ik niet anders dan zijn woorden beamen; het is voor mij een eer en een groot genoegen om van deze gemeente uw burgemeester te mogen zijn! Het feit dat het ambt van burgemeester van onze gemeente na ruim 830 jaar nog steeds zo’n geweldige opdracht is, zegt veel over ons verleden.

Een verleden waar ik graag, samen met u een nieuw hoofdstuk aan toevoeg, om te zorgen dat deze post in de toekomst “begeerlijk blijft!”.

In de lange winterse weken naar het moment van 17 februari waarin bekend werd wie hier vandaag mag staan droeg ik een dikke zwarte jas van mijn Zutphense vader en een sjaal van mijn Amsterdamse moeder. Noem het bijgeloof maar ik sta hier, dank jullie wel, mam en pap.

Bij deze installatie voel ik vooral dankbaarheid. Dankbaarheid aan de inwoners die Patrice en mij zo welkom heetten en ons massaal steunden in onze wens om definitief in de gemeente Zutphen te mogen landen. Dank jullie wel

En formeel zoals dat iedere keer weer wordt uitgesproken dank ik zijne majesteit de koning, de minister van binnenlandse zaken en de commissaris dat zij voor deze benoeming de verantwoordelijkheid hebben willen aanvaarden.

Fijn dat er zoveel inwoners, zoveel vrienden en collegae uit vorige levens hier aanwezig zijn om dit bijzondere moment mee te beleven, dank jullie wel

Toen na de zomer van het afgelopen jaar de profielschets voor de nieuwe burgemeester uitkwam, werd mij nog duidelijker dat Zutphen, Warnsveld en ik bij elkaar horen. Ik ben de vertrouwenscommissie en de gemeenteraad dan ook uiterst dankbaar dat zij hun keuze op mij hebben laten vallen.

Dat was mede mogelijk vanwege de steun die ik van velen kreeg, niet in het minst vanuit de wethouders en de organisatie, mijn kernteam en kabinet en de mensen belast met openbare orde en veiligheid. Dank allen voor jullie begeleiding tot nu toe. Ik zie uit naar een innige samenwerking met iedereen in de gemeente.

Speciaal ook mijn dank voor Patrice, mijn echtgenote voor haar niet aflatende geduld met mijn tijdgebrek en soms chagrijn als het niet loopt zoals gewenst. Zonder te solliciteren krijgt zij er als echtgenote een functie bij. Het is veelzeggend dat ze dat nergens behalve in Zutphen een prettige gedachte vindt. Naast mijn ouders hebben Patrice en de kinderen mij gevormd tot wat ik nu kan zijn. Dank jullie wel lieverds.

Hoe houd je de liefde vast in tijden van storm

Lieve mensen, Hoe houd je de liefde vast in tijden van storm? We leven in een bijzondere tijd. Om ons heen raast en tiert het en ook in onze gemeenschap voel je door een enkele kier soms een koude luchtstroom. Of het nu de polarisatie is uit Den Haag, de VS die van rechtstaat tot machtstaat wordt, het keiharde geweld van autocraten in Oekraïne, Gaza en Sudan. Of het nu het complotdenken, het intimideren van de onafhankelijke media of de opvatting dat wetenschap ook maar een menig is.

Het zijn allemaal stormen in een escalerende samenleving die zich lijken te ontwikkelen tot een orkaan, die als we niet oppassen de gemeente Zutphen ook kan raken.

Proost zult u zeggen “hij begint al lekker”, maar ik zeg er gelijk bij: aan populistische stormen doen wij in de gemeente Zutphen niet mee. Hoe harder anderen van zich laten horen hoe zachter wij elkaar vasthouden, hoe dominanter anderen zijn hoe eigenwijzer wij worden en hoe beter anderen voor zichzelf zorgen hoe zorgzamer wij voor elkaar zijn.

Lieve mensen, bij iedere bekendmaking over de gemeente Zutphen die ik op sociale media post, krijg ik reacties die opvallend vaak spreken over “lief Zutphen”. En ik denk dat die mensen gelijk hebben: ons DNA is lief. De inwoners en organisaties zijn zorgzaam en zacht. Laten we het zo zeggen: de sfeer van Zutphen en Warnsveld is zachtaardig, toegankelijk en zeer betrokken.

Als je met veel bent kun je veel aan. In Zutphen en Warnsveld zijn we met veel. Veel vrijwilligers, veel vrijwillige organisatie, veel onderlinge solidariteit, veel zorg voor anderen, veel mensen die werken in de zorg.

Het is niet voor niets dat er zoveel Zutphenkundige stadsgidsen zijn, dat buddy tot buddy in Zutphen begon, dat we vooruitstrevend zijn in de re-integratie-begeleiding van mensen uit de GGZ, verslavingszorg of de gevangenis. Het is niet voor niks dat onze wijkagenten iedereen kennen en onze wethouders zo goed in hun onderwerpen zitten en de Raad passievol strijdt voor de goede lijn.

Het DNA van de gemeente Zutphen is in de kern menselijk. Menselijkheid die overigens niet alleen moet gaan over de kwetsbaarheid van het individu, maar in de komende jaren ook meer dan ooit oog heeft de omgeving. Juist om de opvang van kwetsbare mensen ook in de toekomst te kunnen garanderen moeten we meer aandacht hebben voor veiligheid en woonoverlast op straat en in de buurt.

Lieve mensen, zonder mezelf teveel toe te dichten denk ik dat een burgemeester ook invloed heeft op de sfeer en het humeur in de gemeente. Daarom beloof ik u dat het belangrijkste doel van mijn burgemeesterschap is om die zachte sfeer, empathie en compassie te behouden, te koesteren en te versterken, door voor iedereen toegankelijk te zijn en verschillen te overbruggen.

Groot denken, klein doen

Burgemeester Dijkmeester zei in 1917 tijdens zijn installatie: “voorspoed van onze gemeente ontstaat alleen als aan onzen tijd later niet kan worden verweten dat wij haar verkeerd hebben verstaan. Dat wil in de eerste plaats zeggen geen kleinheid, geen tweedracht, maar eenheid en ruime inzichten”.

Voor het verstaan van onze tijd helpt Tjeenk Willink ons op weg: “groot denken, klein doen”. Dat betekent voor Zutphen enerzijds een zeer bewuste kijk op onze toekomst ver weg, groot denken. En tegelijkertijd een uitvoering gebaseerd op maatwerk, klein doen.

Groot denken, klein doen gaat over de vraag hoe we ervoor zorgen dat we over 75 jaar ons voorzieningenniveau in openbaar vervoer, scholen, winkels, horeca, zorg en economie en onze culturele infrastructuur op pijl houden, zodat Zutphen en Warnsveld begeerlijk blijven.

Zutphen vergrijst sneller dan andere gemeenten. Ruimte voor alle generaties is belangrijk om in de toekomst niet alleen een bejaardenhuis te zijn. Dat betekent groeien, niet om groter te worden maar wel om jongeren, studenten, werkenden en jonge gezinnen een plaats te kunnen bieden en ons voorzieningenniveau ook voor de komende generaties in stand te houden.

Als aan onze tijd later niet mag worden verweten dat wij haar verkeerd hebben verstaan moeten we antwoorden geven en keuzes maken over onze toekomstige identiteit. Zijn zorg, erfgoed en cultuur over 75 jaar nog steeds onze forte? En hoe gebruiken we die kracht dan voor het vestigen van opleidingen in die sectoren? Waar wonen en werken de mensen en studenten uit die sectoren? En hoe komen en gaan ze naar Zutphen? Groot denken, klein doen, niet door te sturen op regels maar op resultaat, doen wat je zegt, altijd transparant en betrouwbaar.

Groot denken en klein doen kunnen we niet alleen. Dat vraagt ook om een idee over gemeentelijke omvang, bestuurskracht, een kwalitatieve ambtelijke organisatie gerelateerd aan de regio Stedendriehoek, de Achterhoek en intergemeentelijke samenwerking.

Groot denken en klein doen ook als het gaat om onze veiligheid. Geopolitieke, de klimatologische en pandemische risico’s dwingen ons tot hernieuwde weerbaarheid van onze inwoners zelf. Die weerbaarheid is het sterkst op buurt en wijk niveau.

Van Warnsveld tot de Hoven, van de Zuidwijken tot Noordveen, van Leesten tot Noorderhaven, in het Waterkwartier en in het Centrum, de vitaliteit en de veerkracht van de samenleving zal in deze tijd meer en meer uit die samenleving zelf moeten komen. In goede en in slechte tijden, bij feest en vernieuwing, in zorgzaamheid en crisis, steeds zullen we het met elkaar moeten doen. Ik beloof u dat u mij constant in buurt zult zien, om samen groot te denken en klein te doen.

Harde noten kraak je met zachte woorden

Dames en heren, harde noten kraak je met zachte woorden en dat is precies wat ons de komende jaren te doen staat. Er moet veel gebeuren. Dan komt het aan op vertrouwen tussen inwoners en overheid en vertrouwen onderling. Vertrouwen groeit alleen als we moeilijke beslissingen met begrip en nuance verwoorden. Vertrouwen is altijd wederkerig. Zoals de Chinese filosoof Lao Tse al zei: wie geen vertrouwen in een ander stelt, zal het ook niet ontvangen.

In zijn installatiespeech riep oud-burgemeester Arnold Gerritsen (fijn dat je er bent Arnold) 26 jaar geleden al op tot aandacht voor de relatie tussen overheid en inwoners. Het kernwoord was vertrouwen.

Hoe gaan we om met dat kostbare vertrouwen? Oud-burgemeester De Jong vroeg in 1952 al aandacht voor de menselijke maat. “In Zutphen, zei hij, begrijpen wij dat vooruitgang waardeloos is, wanneer de menselijke persoonlijkheid ten onder gaat.” Ook in 2025 geldt nog steeds: iedere inwoner is anders, en vraagt iets anders van ons. Maatwerk is geen precedent maar een oplossing.

Vertrouwen ontstaat niet door altijd mee te bewegen, maar door open en eerlijk te zijn en betrouwbaar te doen wat we beloven. Ook als iets niet aansluit bij wat bewoners willen, maar wél belangrijk is voor het algemeen belang. “Nee” is soms ook een antwoord.

Vertrouwen gaat ook over hoe we met elkaar omgaan binnen de gemeente. Dat begint door zachte woorden over harde noten niet óver elkaar maar mét elkaar te delen. Want, zoals Jacob Cats al zei: “geen spies maeckt so diepe wonden als achterklap en boose monden”.

Vertrouwen dat de ander ook het beste voor heeft met de gemeente. Dat we samenwerken aan het algemeen belang. Dat er geen geheime agenda’s zijn. Ja, we verschillen van mening, over hoogbouw, parkeerplaatsen, over budgetten en uitvoering. Maar juist door die verschillen schuurt het, en juist door schuren ontstaat de beste oplossing. Alleen door het mengen van politieke overtuigingen ontstaat het algemeen belang. En dat is precies de opdracht van college en raad.

Zoals de Jongs’ opvolger de Jonge, in 1952 de wens uitsprak: “dat wij met elkaar discussiëren in de vanzelfsprekende veronderstelling dat er verschil van mening is en dat men er waarschijnlijk niet in zal slagen de ander tot de eigen overtuiging over te halen, maar tevens principieel niet te twijfelen dat de ander precies zo eerlijk zijn overtuiging is toegedaan als hijzelf”.

Ik beloof u er altijd op gericht te zijn te overbruggen en met elkaar tot een gedeeld eindbeeld te komen en ik beloof u er erop toe te zien dat u de harde noten kraakt maar met zachte woorden!

Tot slot

In 1967 vergeleek burgemeester Roeters van Lennep het besturen van een gemeente met fietsen. Je hebt evenwicht én vaart nodig. Evenwicht om tot goede besluiten te komen. Vaart om ze ook snel uit te voeren. Dat geldt nog steeds. U mag van mij verwachten dat ik me inzet voor een evenwichtige besluitvorming én voortvarende uitvoering.

Ik sluit af met de woorden van Multatuli, gericht aan de hoofden van Lebak: “Ik weet dat er onder jullie velen zijn die meer kennis hebben en over een liefdevoller hart beschikken dan ik. Ik hoop mijn kennis en zachtheid door die van jullie te vermeerderen.”

Lieve mensen, we houden de liefde vast in tijden van storm. Dat doen we door groot te denken en klein te doen om zo harde noten te kraken met zachte woorden. Ik zeg u hierbij mijn absolute en volledige toewijding aan deze prachtige gemeente toe.

Dank u wel.